هنر آباژور، جایی که نور و صنعت دست به یکدیگر میرسانند
واژه آباژور که امروز آن را به هر وسیله روشنایی رومیزی یا ایستاده با کلاهک نورگیر اطلاق میکنیم، ریشهای فرانسوی دارد و از ترکیب abat-jour به معنای «نورتاب» یا وسیلهای برای کاهش و هدایت نور گرفته شده است. این نامگذاری بهخوبی کارکرد اصلی این وسیله را نشان میدهد؛ آباژور برخلاف چراغهای سقفی که نور را بهطور یکنواخت در فضا پخش میکنند، نور را مهار، نرم و جهتدار میکند تا فضایی صمیمی و آرام بسازد.
اگر بخواهیم ریشه این هنر را در جهان دنبال کنیم، یکی از نقاط عطف مهم آن به اواخر قرن نوزدهم و جنبش هنری آرت نوو بازمیگردد؛ دورانی که هنرمندانی مانند لویی کامفورت تیفانی با استفاده از شیشههای رنگی و تکنیک ویترای، کلاهکهایی طراحی کردند که هر یک به تنهایی یک اثر هنری مستقل محسوب میشدند. این نکته را باید در نظر داشت که برخی جزئیات تاریخی درباره سال دقیق ساخت نخستین نمونههای این چراغها در منابع مختلف کمی متفاوت ذکر شده و نیاز به بررسی دقیقتر دارد، اما آنچه مسلم است تأثیر عمیق این جریان بر شکلگیری نگاه هنری به کلاهک چراغ در سراسر دنیا بوده است.
در ایران اما ماجرا مسیر متفاوتی داشته است. هنر آباژور در اینجا کمتر به معنای طراحی صنعتی و بیشتر پیوندی طبیعی با صنایع دستی بومی بوده؛ همان مهارتهایی که نسلبهنسل در کارگاههای سفالگری، شیشهگری، منبت و کارهای فلزی دست هنرمندان ایرانی شکل گرفتهاند. در بسیاری از کارگاههای صنایع دستی، پایه یا کلاهک آباژور به همان شیوهای ساخته میشود که سایر اشیای تزیینی خانه تولید میشوند؛ برای نمونه هنرمندی که در کار خاتمکاری مهارت دارد، همان دقت و ظرافتی را که برای ساخت یک جعبه خاتم کاری به کار میبرد، در طراحی پایه یا لبه یک آباژور تزیینی نیز به نمایش میگذارد، و همین اشتراک تکنیک است که آباژورهای دستساز ایرانی را از نمونههای صنعتی و تولید انبوه متمایز میکند.
این پیوند میان آباژور و صنایع دستی سنتی باعث شده این وسیله در دکوراسیون ایرانی جایگاهی فراتر از یک ابزار روشنایی ساده پیدا کند. آباژور دیگر صرفاً پوششی برای لامپ نیست؛ ترکیبی از عملکرد و هویت فرهنگی است که در کنار فرش، سفال یا خاتم، بخشی از زبان بصری خانه ایرانی را میسازد. در بخشهای بعدی، به بررسی دقیقتر انواع این هنر از نظر جنس و متریال، و همچنین نکات انتخاب آن متناسب با سبک دکوراسیون خواهیم پرداخت.
خاتم کاری اصفهان | سازنده انواع مصنوعات خاتم با بهترین کیفیت و قیمت و با استفاده از بهترین متریال در ساخت و پلی استر بی سیلر