هنر نقره کاری؛ از کورههای باستانی تا میز کار هنرمندان امروز
هنر نقره کاری یکی از قدیمیترین و ظریفترین شاخههای صنایع دستی ایران است؛ هنری که در آن نقرهٔ خام، زیر دست هنرمند، به ظرف، زیورآلات یا قابی تزیینی تبدیل میشود. آنچه این هنر را از بسیاری صنایع فلزی دیگر متمایز میکند، تنوع تکنیکهایش است؛ از حکاکی و قلمزنی روی صفحات نقره گرفته تا ملیلهکاری، که در آن مفتولهای نازک نقره بهجای صفحه، مادهٔ اصلی کار هستند.
ریشههای این هنر را باستانشناسان تا دورهٔ هخامنشی دنبال کردهاند، اما شکلگیری سبکهای منطقهای که امروز میشناسیم، بیشتر به دورهٔ اسلامی برمیگردد. در دورهٔ سلجوقی، بخش مهمی از فلزکاران ماهر ایران در خراسان و شمال شرق کشور فعالیت میکردند. جنگها و ناامنیهای آن دوران، گروهی از این هنرمندان را وادار به ترک منطقه کرد و آنها در شهرهایی چون زنجان، همدان، بروجرد و تبریز ساکن شدند؛ همان شهرهایی که تا امروز قطبهای اصلی نقرهکاری ایران باقی ماندهاند. رونق واقعی این صنعت اما در دورهٔ صفویه رقم خورد، دورانی که حمایت دربار از هنرهای دستی، نقرهکاری را از یک حرفهٔ محلی به هنری در سطح ملی و حتی صادراتی تبدیل کرد.
هر منطقه در طول این مسیر، سبک فنی خودش را پرورانده است. در زنجان، ملیلهکاری با مفتولهای بسیار نازک و طرحهای اسلیمی ریز شکل گرفت؛ عیار نقرهٔ مصرفی در این شهر معمولاً حدود ۹۹.۹ درصد است، در حالی که در اصفهان این عیار معمولاً بین ۹۰ تا ۹۵ درصد گزارش شده و نقوش ملیلهٔ اصفهانی نیز درشتتر و کمریزتر از نمونهٔ زنجانی است. در تبریز، سبک قلمزنی رواج دارد که در آن هنرمند بدون استفاده از چکش و تنها با قلم فولادی، طرح را روی صفحهٔ نقره حک میکند؛ این در حالی است که در سبک اصفهانی، قلمزنی همراه با ضربات چکش انجام میشود و نتیجهٔ کار، برجستگی و بافتی متفاوت پیدا میکند.
جالب است بدانید ارزش این هنر تنها در ظرافت فنی خلاصه نمیشود؛ اعتبار جهانی آن نیز مستند است. دو تن از استادان ملیلهکار زنجانی، عبدالحمید محرر در سال ۱۳۸۶ و محسن یزدانشناس در سال ۱۳۸۷، موفق به دریافت مهر اصالت یونسکو برای این هنر شدند، اتفاقی که جایگاه ملیلهکاری زنجان را در سطح بینالمللی تثبیت کرد.
محصولات این هنر در طول تاریخ کاربردهای متنوعی داشتهاند: سرویسهای چایخوری و شربتخوری، جعبهجواهرات، دسته چاقو، قاب عکس و شمعدان از رایجترین آنها بودهاند. در بازار امروز صنایع دستی ایران، محصولات نقرهای معمولاً در کنار سایر آثار سنتی مانند جعبه خاتم کاری عرضه میشوند؛ ترکیبی که نشان میدهد خریداران صنایع دستی اغلب به دنبال مجموعهای از هنرهای اصیل ایرانی هستند، نه فقط یک قطعه منفرد.
خاتم کاری اصفهان | سازنده انواع مصنوعات خاتم با بهترین کیفیت و قیمت و با استفاده از بهترین متریال در ساخت و پلی استر بی سیلر